Kırım Rusya için neden önemli?

Ukrayna'daki iç karışıklıklar Kırım'a da sıçradı. Ukrayna'da Avrupa Birliğini destekleyenler ve Rus egemenliğine karşı olan eylemcilerin aksine Kırım, Rusya'ya bağlanmak için ayaklandı. Ayaklanmanın olduğu ilk gün AB yanlıları ile Rusya yanlıları arasında çatışma yaşansa da ilerleyen günlerde %60'ı Rus olan Kırım'da Rusya yanlısı eylemler yapılmaya başlandı. Eylemlerin sonunda parlamento ve havaalanları Rus askerleri tarafından ele geçirildi.

Peki Kırım Rusya için neden bu kadar önemli?

Ukrayna’nın bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü Türkiye’nin Karadeniz ve bölgedeki çıkarları açısından büyük önem taşıyor. 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılması, Rusya ile sınır komşuluğunun sona ermesi ve Karadeniz’de Rusya’ya ait bölümün daralmasına yol açmıştı. Bu durum, Türkiye’nin Karadeniz’deki gücünü görece artırmıştı. Şu anda yaşanan gelişmeler ise bize bunun değişebileceğini gösteriyor. Kırım, ilgili tüm taraflar için tarih açısından da çok önemli. Türkiye’nin Kırım’la tarihi, kültürel ve duygusal bağları var. Kırım, yüzyıllarca Kırım Hanları aracılığıyla Osmanlı İmparatorluğu’nun yönetimindeydi.

KIRIM'DA RUSLAŞTIRMA POLİTİKASI

Kırım Tatarları 14. yüzyılda İslam’ı kabul ettiler. Süreç içinde Kırım İslam medeniyetinin önemli merkezlerinden biri haline geldi. 1314’te Özbek Han Kırım’da ilk cami ve medreseyi yaptırdı. Devlet Giray döneminde Mimar Sinan Cuma Camii’ni inşa etti. Bölgenin Rusya’ya ilhak edildiği 1783’te Kırım’da 1600 cami ve medrese olduğu tahmin ediliyor. Kırım’ın Rusya’nın eline geçmesi Kırım Tatarlarının kaderini belirledi. Ruslar, Kırım’ı Ruslaştırma politikası uygulamaya başladılar. Kırım Tatarları katliama uğradı, sürgüne gönderildi. Osmanlı topraklarına göç ettiler. Kırım Savaşı ve 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusya Kırım’ı Tatarlardan temizleme politikası uyguladı. Yüzbinlerce insan göç etti. Buna rağmen kültürel canlılıklarını yitirmediler İsmail Gaspıralı (1851–1914) gibi değerler yetiştirdiler. 1917 Bolşevik Devrimi’nin yarattığı boşlukta İslam dünyasındaki ilk cumhuriyet rejimi, 26 Aralık 1917’de Kırım’da kurulmuş, çok kısa süreli olmuş ve Bolşevikler tarafından ortadan kaldırılmıştı. Sovyet rejiminde Tatar aydınlar öldürüldü. 1921’de yaşanan büyük açlık sırasında 100 bin civarında Kırım Tatarı hayatını kaybetti. Yine göçler oldu. 1931-33’te yine açlık yaşandı. 1917-1933 arasında Kırım Tatarlarının nüfusu yarıya indi. İkinci Dünya Savaşı’nda Stalin Kırım Tatarlarının tümünü sürgüne gönderdi. Bu kararın nedenlerinden biri stratejik önemdeki Kırım’ı Tatarlardan arındırmaktı. Kırım Tatarları’na geri dönüş izni ancak 1985 sonrasında, Perestroyka döneminde verildi. 250 bin civarında Kırım Tatarı'nın ata topraklarına geri döndüğü sanılıyor. Ukrayna’nın bağımsızlığı ile Tatarlar için 1783’te başlayan Rus yönetimi sona erdi.

1783’te başlayan ve Stalin’in sürgünü ile doruk noktasına ulaşan etnik temizlik politikaları Kırım’ın nüfus yapısını tamamen değiştirdi. Şu anda Kırım'da Rus nüfusu Kırım Tatarları'ndan daha fazla... Kırım Tatarları, bölgede yaşayan Rusların Ukrayna’dan ayrılıp Rusya’ya katılma çabalarını derin kaygı ve korku ile izliyorlar.

​KIRIM TÜRKLERİNİN SÜRGÜNÜ

300 yıl boyunca kendi hanları idaresinde ve Osmanlı İmparatorluğu içinde yaşayan Kırım Hanlığı’na 1736'da Ruslar hakimiyet kurmaya başladı. 1774'de Kaynarca Antlaşması ile Rusya Kırım'ın tarafsızlığını Osmanlı Devleti'ne kabul ettirdikten sonra 1783'de de Kırım'ı ilhak etti. 1917'de Kırım Türkleri bağımsızlıklarını ilan edip devlet kurdularsa da 1920 sonlarında Bolşevikler gelince durum değişti. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra 19 Ekim 1921'de bölge Sovyet cumhuriyetleri arasına katıldı. Son dünya savaşında bazı Kırımlıların Alman kuvvetlerine katıldığı ileri sürülerek bütün Kırım halkı önce Sibirya'ya, sonra Orta Asya steplerine sürgün edilerek büyük bir trajedi yaşadı. 

UKRAYNA'NIN KIRIM'A ETKİSİ

Kırım’da resmi dil Ukraynaca. Ancak devlet işlemleri sıklıkla Rusça ile yürütülüyor. Eğitim ve devlet işlerindeki Ukraynalılaştırma girişimi fazla başarılı olamadı. Geniş ölçüde konuşulan diğer dil de Kırım Tatarcası. Nüfus sayımına göre, Kırım sakinlerinin ana dilleri: %77 Rusça, %11,4 Kırım Tatarcası ve %10,1 Ukraynaca. 
 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.