Ziya Şakir’in İttihat ve Terakki Kitabı çıktı

Dünya Bülteni/ Kültür Servisi

Eserlerini “O gün okunmasından ziyade, istikbal tarihine naçiz bir yardım olur ümidile” yazdığını belirten Ziya Şakir’in (1884-21 Aralık 1959) eserleri külliyat halinde Akıl Fikir Yayınları tarafından basılıyor. 1930’lardan 1960’lara kadar en çok okunan yazarlardan biri olup muhtelif gazete ve dergilerde bine yakın tarihi makalesi yayınlanmıştır.

Ziya Şakir’in eserlerinin tefrika edildiği dönemde İttihat ve Terakki ile ilişkili olanların büyük çoğunluğunun sağ olduğunun hatırlanması hatta bir kısmının da devlet içinde yüksek makam ve mevkilerde olduğunun bilinmesi eserlerinin değerlerinin anlaşılması açısından önemlidir. Tefrikaların yayımlandığı döneme ise özellikle dikkat çekmek gerekir. İttihat ve Terakki tarihini toplam 5 kısım ve 846 tefrika devam etmiştir (Zaman olarak da 28 ay 17 gün boyunca her gün.) Bu süre zarfında bir yandan tefrikalar yayınlanırken öte yandan mektuplarla itirazlar ( Kazım Karabekir Paşa başta olmak üzere) doğrulamalar, düzeltmeler yapılabilmiştir. O kadar çok belge ve bilgi üstada gönderilmiştir ki bu dosyalar çoğunlukla arabalarla taşımıştır. Ayrıca Ali Fethi Bey (Okyar) Ziya Şakir ‘in arkadaşıdır. Celal Bayar’la ölümüne kadar dostlukları devam etmiştir. Yazar ayrıca Sultan Abdülhamid’i çok iyi tanımaktadır.

Ali Birinci hoca Ziya Şakir’i önemsediği için kitaba “Ziya Şakir’in Tarihçiliğimize Katkıları” başlığıyla tanıtıcı bir takdim yazısı ile katkıda bulunmuştur. Birinci, Şakir’in çalışmalarının ihmale uğradığından bahisle “kitap seçmesini bilmeyen tarih araştırmacıları bile bunların değerini fark edememiş ve değerlendirememiş ve hattâ görmeye mecbur olanların gündemlerine bile bu tefrikalar ve kitaplar girememiştir” demektedir.

İttihat ve Terakki konulu eserin birinci cildinde yer alan ilk kısmı 128 tefrika halinde devam ederek 22 Nisan 1933’de bitmiştir. Bu bölümde; Damad Mahmut Paşa, Ahmet Rıza, Mizancı Murad, Talat Bey, İttihat ve Terakki Cemiyetinin genişlemesi, yeni üyelerin kayıt edilmeleri ve tahlifleri, Şemsi Paşa’ya düzenlenen suikast, suikastı yapan Atıf Bey, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Beyannamesi, Sultan Abdülhamid’in kararları, Selanik ve Manastır’da Meşrutiyetin ilanı gibi konular bilinmeyen bütün yönleriyle okurlara aktarılmıştır.

İkinci kısmın tefrika sayısı 125 olup Son Posta gazetesinde 23 Nisan 1933’de başlamış ve 26 Ağustos 1933’te tamamlanmıştır. Gazetede tefrika edildiği dönemde ikinci kısmın sonunda Son Posta tarafından; Her satırı vesaike müstenit olan ve ekserisi bizzat bu vekayiin içinde yaşamış zevattan mürekkep binlerce kari kütlesi tarafından ehemmiyetle takip ve takdir olunan bu tefrikamızın bugün ikinci kısmı da hitam bulmuştur. Yarından itibaren üçüncü kısım başlayacaktır. Bu kısım, tefrikanın en heyecanlı ve en hareketli vekayiinin ihtiva etmektedir. Bilhassa 31 Mart hâdisesinin bütün esrar perdesi bu kısımda kalkacak ve okuyanları hayrette bırakacaktır.” denilerek adeta o günün duyguları ve kimler tarafından dikkatle takip edildiği konusuna vurgu yapılmıştır.

Meşrutiyetin resmen ilanı, Rumeli’de Meşrutiyet etkileri, Meşrutiyet’in ilk günlerinde İstanbul’un durumu, 99.Bölük, Enver Bey, Beyazkule’nin Cemiyet’e ihsanı gibi konular nefes kesici bir şekilde okurlara aktarılmaktadır. Birinci ve ikinci kısımlar İttihat ve Terakki’nin doğuşundan itibaren nasıl teşkilatlandığını aktardığından her iki kısım birleştirilmiş ve İttihat ve Terakki Nasıl Doğdu? başlığı altında birinci cilt olarak yayımlandı.

İkinci ciltte yer alan bölümlerden üçüncü kısmın yayımlanması, yine aynı gazetede 27 Ağustos 1933’de başlamış ve 10 Şubat 1934’da bitmiştir. Bu kısımdaki tefrika sayısı 164’tür. Dördüncü kısımdaki tefrika sayısı 155, aynı gazetede 11 Şubat 1934’de başlamış, 18 Temmuz 1934’de tamamlanmıştır. Ancak eser yayımlanırken 102’nolu tefrikaya ulaşılamamıştır. 101’nolu tefrika 26 Mayıs 1934, 103’nolu tefrika ise 27 Mayıs 1934 tarihli gazetede yer aldığında numara atlanması şeklinde yorumlanmıştır. Bu bölümlerde İttihat Terakki’nin kongre çalışmalarından, seçim sonuçlarından, ordunun muhalefetinden, Bosna-Hersek’in elden çıkmasından, İttihad-ı Muhammedi Cemiyeti’nden, Taşkışla’daki isyandan, 31 Mart Vak’ası’ndan, Hareket Ordusu’nun Selanik’ten gelmesinden, Abdülhamid’in hal’ edilmesinden, Sultan Reşad’ın tahta çıkarılmasından, Adana’daki Ermeni Ayaklanmasından, Girit’in elden gitmesinden, Yemen isyanından, Trablusgarp Savaşı’ndan, Balkanlarda karışıklıklardan, İttihat Terakki’nin yönetime giderek ağırlığını koymasından ve daha pek çok meseleden baş döndürücü bir hızla bahsedilmektedir. Üçüncü ve Dördüncü bölümlerde aktarılan bu konular dönemsel olarak İttihat ve Terakki’nin iktidar yıllarıdır ve İttihat Terakki Nasıl Yaşadı? başlığı altında yayımlandı.

267 tefrikadan meydana gelen beşinci kısım yine Son Posta gazetesinde 19 Temmuz 1934 ile 28 Nisan 1935 arasında yayımlanmıştır. Bu kısımda artık Osmanlı’nın en zor dönemeci vardır ve bu dönem içinde; Edirne’nin Bulgarlardan geri alınmasından, Cihan Harbi ve Seferberlik hazırlıklarına, Ermeni meselesinden, Kafkas Cephesine, Kanal Harekatına, Çanakkale Harbi’nden, Suriye meselesine, Ermeni isyanları ve Ermeni Tehcirinden, Şerif Hüseyin, Arap isyanı, Irak, Filistin cephelerine kadar pek çok önemli hadise bu bölümde anlatılmaktadır. Cemiyetin dağılmaya başlaması ve İttihat ve Terakki Fırkasının kongrede kendisini yok ederek yeni kurulan Teceddüt Fırkası’na dönüşmesi ile son bulan kısım başına sonuç kısmıdır ve İttihat Terakki Nasıl Öldü?başlığı altında okurlara sunuldu.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.