Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu'nun dev eseri: Tanzimat

 25 Temmuz 2016’da aramızdan ayrılan tarihçinin kutbu olarak bildiğimiz Prof. Dr. Halil İnalcık’ın Tanzimat (Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu), aynı konuyu işleyen bugüne kadar yazılan diğer tarih kitaplarından farklı bir yere koymamız gerekiyor.

826 sayfadan oluşan bu dev eser her ne kadar gözünüzü korkutsa da, bu korkunun yersiz olduğunu öğreneceğiniz bilgiler sayesinde fark edeceksiniz. Tanzimat dönemi ve diğer tarihi gelişmeleri farklı açıdan bakmamızı sağlayan İnalcık ve Seyitdanlıoğlu’nun bu kitabı, bütün tarihseverlerin başucunda bulunması gerekenlerden.

OSMANLI’YI TANZİMAT’A GÖTÜREN ETKENLER
Osmanlı İmparatorluğu, hem içte hem de dışta sorunlarla boğuşmaktaydı. Bir taraftan içeride baş gösteren huzursuzluklar, diğer taraftan Avrupa devletlerinin İmparatorluk üzerinde öteden beri gelen parçalama politikaları.

Öte yandan bu devletlerinin baskısıyla gayrimüslimlerin hak talep etmesi Osmanlı’yı Tanzimat Fermanı’nı ilan etmesine itti. Sultan Abdülmecid tarafından 3 Kasım 1839’da Topkapı Sarayı'nın Gülhane Bahçesi'nde okunup, ilan edilen ve ıslahat programını bildiren belge böylece duyurulmuş oldu.

Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Paşa’nın isyan ederek Osmanlı’ya saldırması da Fermanın ilan edilmesine neden olan bir diğer gelişmeydi.

ANAYASAL TARİHİMİZİN BAŞLANGICI
Tanzimat Fermanı, yayınlandığı günden bu yana yaşadığımız en önemli tarihi olaylardan birisiydi. Modernleşme çabalarımızın çıkış noktası olmuş, Osmanlı Devleti’ni Avrupa’ya bir adım daha yakınlaştırmıştır.

Yarı anayasal bir belge olan Ferman, anayasal tarihimize giden yolda önemli bir faktördür. İmparatorluğun yönetim anlayışında da köklü değişimlerin temelini oluşturmuştur. Hukuk devleti olma yolunda ilk adımlar bu dönemde atılmaya başlandı. Kısacası Tanzimat ve onunla birlikte başlayan dönem, tepeden tırnağa, her alanda Osmanlı devlet yapısını ve sosyal hayatı düzenleyen anayasal bir metindi. Fevkalade bir kaynak belge özelliği taşıyor.

Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu'nun dev eseri: Tanzimat
OSMANLI’DA MODERNLEŞME
19.yüzyılda Osmanlı toplumsal değişimi akla gelen her şey aslında tek bir sorun etrafında dönmekteydi. Modern devletin kuruluşu ve yapısı çok çeşitli biçimlerde tanımlanmış olsa bile, Tanzimat döneminde yeniden şekillenen Osmanlı devletinin modern olduğu konusunda ortak bir karara varmak sanırım yanlış olmaz.

Çünkü bu dönemde atılan yenilikçi adımların hepsi bu yöndeydi. Ekonomik, sosyal, siyasal, kültürel olarak yapılan reformlar Osmanlı için aydınlık bir geleceğin de yapı taşlarını oluşturdu. Gayrimüslimlere yönelik ıslahat hareketleri her ne kadar ortaya çıkan isyanları bastırmada başarılı olmamış olsa da önemli bir kavşaktır.

Kabuğunu kıran koca İmparatorluk, dünyada baş gösteren reform gelişmelerine böylece ayak uydurdu.

DİPLOMASİ

Osmanlı İmparatorluğu, önceki dönemlerle karşılaştırıldığında diplomasi daha önemli bir hale gelmişti. Avrupa’nın diğer devletlerle yan yana getirildiğinde diplomasi alanındaki belirgin fark da ortaya çıkıyordu.

İmparatorluk geleneksel yönetim anlayışından uzaklaşıp daha Avrupai tarzda bir politika izlemişti. Sultanlar, geçmişte de daima diğer güçlerle olan ilişkilerinde arabulucular ve elçiler kullanmışlardı. Fakat bunlar daim değildi.

II. Mahmut devrinden itibaren İmparatorluk Avrupalı devletlerin yaptığı gibi, diğer büyük ülkelerin başkentlerinde elçilik açmaya başladı. Osmanlı her alanda yeniliklere gidiyordu. Diplomasi de bunlardan biriydi.

AVRUPALI DEVLETLERİN POLİTİKALARI
İmparatorluğun girdiği savaşlarda toprak kaybetmesi, bunun sonucunda ayrılıkçı hareketlerin baş göstermesi Avrupa devletlerinin iştahını kabartıyordu. Çünkü uzun zamandır Osmanlı Devleti üzerinde emelleri olan emperyalist devletler ellerindeki bu kozu kullanmayı da ihmal etmeyerek azınlıkları kışkırtarak onları isyanlara sevk ediyordu.

Böylece Osmanlı iyice zayıflayacak ve herkes payına düşen toprağı almış olacaktı. Nitekim 1829 Sırp isyanı, 1821 Yunan İsyanı'yla İmparatorluk büyük toprak kaybına uğrayarak güç kaybetti. Bunu başka başkaldırılar izledi.

8 ana başlık etrafında anlatılan konuların okuyanlarda farklı bakış açılarının kazandıracağını düşünüyorum. Her zaman faydalanabileceğiniz kitap size yeni ufuklar açacaktır.

Kitap sayfası için iletişim: [email protected]
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.