Tam Başkanlık Geliyor!

 Ak Parti kulisleri ve Cumhurbaşkanlığı'na yakın çevrelerin kaynak gösterildiği yazıda "yeni Anayasa'da yine ‘tek Meclis' var, başbakan olmayacak ve üniter yapı korunacak" denildi.

İşte yazının ilgili bölümü:

1. İlkesel olarak, hedeflenen, daha demokratik, daha şeffaf ve daha hesap verilebilir bir sistem.

2. Türkiye, 15 Temmuz milli, demokratik halk devriminin siyasi sonuçlarını ve hukuki gerekliliğini ortaya koyan bir sistem kurmak zorunda.

3. Millet, asli kurucu irade olarak, ordunun, yargının, idari bürokrasinin iç yapılarını parçaladı. Bu da, devirme aşamasının tamamlandığı anlamına geliyor. Şimdi inşa aşamasına geçiliyor ve doğan bu siyasi imkan bu inşa aşaması için kullanılmalı.

ABD'DEKİ SİSTEMİN REVİZE EDİLMİŞ HALİ

MHP'nin yarattığı bu imkandan sonra ‘yarı başkanlık formülü' gündemden düşmüş görünüyor. Meclis'e getirilecek teklif, ‘tam başkanlık sistemi' olacak. Amerikan modelinden esinlenilen ancak ABD'deki sistemin tıkandığı noktaların revize edildiği bir model...

Ankara'da, genel prensipleri şekillenmiş olan başkanlık sistemini içeren yeni Anayasa teklifinin rötuşları yapılıyor. Teklifteki teknik ayrıntıları birazdan aktaracağım ama önce önümüzdeki günlerin siyasi gündemini şekillendirecek olan bazı noktalar var. Yani bir anlamda cevabı en çok merak edilen sorular...

GÖREV SÜRESİ VE SEÇİM TAKVİMİ

- Mevcut çalışmada, ‘Başkan'ın görev süresi' ile ilgili iki seçenek var.

İlki, ABD'de olduğu gibi 4 yıl ve iki dönem ile sınırlı... Yani 2 x 4, toplam en fazla 8 sene. İkinci seçenek ise 5 yıl. Yani 5 yıllık maksimum 2 dönem.

- Peki, 8 ya da 10 yılın, yani 2 dönemin sonunda, bir dönem ara verilmesi halinde tekrar adaylık mümkün olacak mı? Şu an için hayır fakat Amerikan sisteminde olmayan böyle bir düzenleme de tartışma masasında. Yani olabilir...

- Mevcut Cumhurbaşkanı aday olur ve yeni sistemde Başkan seçilirse, görev süresi, seçildiği gün itibariyle başlayacak. Yani ‘Cumhurbaşkanı' olarak görev yaptığı süre dikkate alınmayacak. Hukukçular bu durumun nedenini, “Çünkü, eğer sistem değişirse, bu yeni bir hükümet modeli olacak, dolayısıyla iki dönemlik süre de devreye yeni model ile birlikte devreye girer” şeklinde açıklıyorlar.

Anayasa yürürlüğe girer ama başkan seçimi ertelenebilir mi?

- Bir başka soru... Diyelim ki teklif geldi ve yeni Anayasa halk oylamasıyla kabul edilip yürürlüğe girdi. Hükümet modeli değişikliği hemen mi yürürlüğe girecek, yoksa 2019'da mı?

- Şöyle bir formül hukuken mümkün: Anayasa tümden kabul edildiğinde, geçici bir madde ile başkanlık seçimleri 2019'a ertelenebilir. Anayasa'nın diğer hükümleri hemen yürürlüğe girerken, başkanlık ile ilgili hükümleri ertelenmiş olur. Yok eğer hemen ve bütünüyle yürürlüğe girerse, seçimlerin yine geçici bir madde ile organizesi gerekir.

- Anayasa hukukçuları, seçimin 2019'a ertelenme seçeneğini de seslendiriyor olsa da, Ak Parti kulislerinde, yeni Anayasa'nın kabulü halinde başkanlık seçiminin en kısa sürede yapılacağı görüşü hakim.

- Bu arada, yeni Anayasa ile birlikte yönetim modeli değişeceği için milletvekili seçimleri ile ilgili de bir düzenlemeye ihtiyaç olacak. Bu noktada, başkanlık seçimi ile eş zamanlı, yakın zamanlı ya da farklı zamanlı seçim metotlarından birinin benimsenmesi mümkün.

Cumhurbaşkanı otomatik olarak başkana dönüşebilir mi?

- Bir kritik soru daha... Yeni Anayasa'nın kabul edilmesi halinde, mevcut cumhurbaşkanı, otomatik olarak başkan sıfatıyla görevine devam edebilir mi? Yani bir başkanlık seçimi yapılmadan cumhurbaşkanı, başkan'a dönüşebilir mi?

HUKUKÇULAR NE DİYOR?

- Bu yönde bir madde koyulursa bu formül hukuken mümkün ancak böyle bir durumun ortaya ciddi teknik sorunlar çıkaracağı kesin. Bu yöntemin, görev süresi tartışmasının yanı sıra asıl önemlisi, meşruiyet sorununa yol açacağına şüphe yok. Mevcut cumhurbaşkanı, seçildiği dönemin Anayasal düzeni ve o koşullarda aday olup seçildi. Yeni bir modele geçildiğinde, o modele göre farklı adaylar çıkabilir. Dolayısıyla mevcut cumhurbaşkanının otomatik olarak başkan sıfatıyla göreve devamı gibi bir yol, sosyolojik ve siyasi sorunları beraberinde getirir.

- Sonuç olarak, yeni Anayasa halk tarafından kabul edilirse; ya hemen başkanlık seçimine gidilmesi gerekir ya da geçici bir madde ile başkanlık seçimi dönem sonuna (2019'a) ertelenir.

TEKLİFİN İÇERİĞİ

- TBMM'ye gelecek olan, başkanlık sistemini içeren yeni Anayasa teklifinin temel prensipleri netleşti, şu aşamada detaylar olgunlaştırılmaya çalışılıyor.

- Gelinen noktada, ayrıntıları üzerinde çalışılıyor olsa da, ana prensipleri şu başlıklar altında özetleyebiliriz:

- Yeni Anayasa'da yine ‘tek Meclis' var. Senato - Kongre gibi ikili bir yapı söz konusu değil.

- Üniter yapı içerisinde bir başkanlık sistemi modeli... Yani eyalet ya da özerklik esaslı bir yerel yönetimler modeli değil.

- Güçlü yerel yönetimler ama bütünleştirici merkez... Yerinden yönetim anlayışı güçlendirilecek ancak yerel, piramit yapılar şeklinde merkeze bağlı ve merkezin hem siyasi hem hukuki denetimi korunacak.

- Yerel yönetimlere yeni inisiyatiflerin verilecek. Kaymakamlıklar, valilikler icracı pozisyondan, tamamen ve çok daha fonksiyonel şekilde, merkezin denetçisi pozisyonuna geçecek. İcraat yerel yönetimlerde olacak ancak belediyeler merkezi yönetimin görev alanının dışında olacak. Yani idarenin bütünlüğü ilkesi gözetilecek ama halkın, sivil iradenin yerel yönetimler içindeki gücü daha da artırılacak.

- Meclis dışından bakan (sekreter) atanması formülü öne çıkacak.

- Katı kuvvetler ayrılığına geçiş imkanı doğacak. Bu güçler ayrılığının yanı sıra denge - denetleme sistemi detaylı ve net şekilde kurgulanacak.

BAŞKAN NASIL DENETLENECEK?

- Devlet Başkanı'nın denetlenmesi noktasında; kararnameler bakımından yargısal denetim olacak. Burada, düzenleyici norm içeren kararnamelerde Anayasa Mahkemesi, alt seviyeli normlar ya da bireysel ve özgün işlemlerde idari yargı yetkili olacak. Bütçe denetimini Meclis yapacak. Kanunları Meclis çıkaracak ve kanunlar üzerinden denetimi yetkisi de Meclis'te olacak. Dolayısıyla hem yasama denetimi hem de yargısal denetim mekanizmaları oluşturulmuş olacak.

- Bakanların genel olarak yasama denetimi araçlarının kullanılması, komisyona çağrılması, soruşturulması işleri yine Meclis'te olacak. Başkan Yardımcısı ve bakanların yargılanması konusunda izin yetkisi tabii Başkan'da olacak ama diğer tüm siyasi ve hukuki denetimler Meclis tarafından yapılacak.

- Milletvekili dokunulmazlığı yeniden düzenlenecek. Başkan Yardımcısı ve sekretarya (bakan) dokunulmazlığı, milletvekili dokunulmazlığı seviyesinden farklı olmayacak.

MECLİS'E NE ZAMAN GELİR?

- 15 Temmuz sonrası 3 partinin üzerinde uzlaştığı 7 maddelik mini Anayasa paketi Meclis'te bekliyor. Geçen dönem üzerinde anlaşılan 60 madde de öyle...

- Yeni Anayasa paketinin, bu 7 madde görüşüldükten sonra mı, yoksa o mini paket ile birleştirilerek bütünsel olarak mı ele alınacağına Ak Parti, CHP ve MHP, birlikte karar verecek.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.