Adı Partili Cumhurbaşkanı sistem Başkanlık

 AK Parti Genel Başkanı ve Başbakan Binali Yıldırım ile MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli,  Çankaya Köşkü'nde bir araya geldi. Basına kapalı görüşmenin ardından Başbakan Yıldırım ve MHP Genel Başkanı Bahçeli ortak açıklama yaptı.

Bahçeli, "Görüşme olumlu geçmiştir. Çok kısa bir süre içerisinde Meclis'e bir metin sunulmuş olacaktır" dedi. Başbakan Yıldırım da "Türkiye'nin artık sistem tartışmasıyla zaman kaybetmesini istemiyoruz" diye konuştu.

Başbakan Yıldırım, "Yeni Anayasa paketine ilişkin en büyük fark, Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisi ile ilişkisi devam edecek. Yapılacak değişikliğin ana esası istikrarın devamını sağlamak. Parlamento ve yürütme ilişkilerinde olası anlaşmazlıkları ortadan kaldırmak" açıklamasında bulundu.

Yapılan açıklamadan anlaşılıyor ki, başkanlık, yarı başkanlık, Türkiye'ye özgü başkanlık tartışmalarından "Partili Cumhurbaşkanı" ya da "Partili Cumhurbaşkanlığı"na gelindi. 



ADI PARTİLİ CUMHURBAŞKANI AMA..

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve TBMM Anayasa Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şentop, uzun süre önce verdiği bir röportajında muhalefetin başkanlık sistemine soğuk bakması durumunda “Partili cumhurbaşkanlığı” sisteminin uygulanabileceğini söylemişti. AK Parti ile MHP işte o formül üzerinde uzlaştı. Prof. Dr. Şentop, Partili Cumhurbaşkanlığının ayrıntılarını AA'ya açıkladı..

GENEL OLARAK BAŞKANLIK SİSTEMİ

"Başkanlık ya da cumhurbaşkanlığı sistemi" ile ilgili son gelişmeler ve tartışmalara ilişkin sorularını yanıtlayan Şentop,başkanlık sistemiyle ilgili olarak "parlamenter sistemde tek bir seçim yapıldığını ve bunda milletvekillerinin seçildiğini, Hükümetin ayrıca seçilmediğini belirtti.



Şentop, bu sistemde Hükümetin Parlamento'nun içinden çıktığını, yasama ve yürütme için tek bir seçim olduğunu kaydetti.

BAŞKANLIK SİSTEMİNDE ÇİFTE MEŞRUİYET VAR

Başkanlık sisteminde ise yasama için ayrı bir seçim, yürütme yani Hükümet için ayrı bir seçim yapıldığını anlatan Şentop, "Parlamenter sistemde sadece yasama, meşruiyetini seçimden alırken, yürütme de yasamaya dayanarak ortaya çıkarken, başkanlık sisteminde, hem yasama hem de yürütme yani Hükümet doğrudan halktan meşruiyetini alır. Başkanlık sisteminde çifte meşruiyet söz konusudur." diye konuştu.

Anayasa Komisyonu Başkanı Şentop, başkanlık sistemi ve uzlaşma sağlanan Partili cum hurbaşkanlığına dair şu açıklamalarda bulundu..



BAŞBAKANLIK SİSTEMİNDE BAŞBAKANLIK YOK

Başkanlık sisteminde, Başbakan ve Hükümet ile Cumhurbaşkanlığı makamı birleştirilmiş olacak. Ayrıca Başbakanlık diye bir görev olmayacak, Cumhurbaşkanı Başbakanın da görevlerini üstlenmiş olacak. Parlamenter sistemde çift başlılık var, bir tarafta Başbakan ve Hükümet, öbür tarafta Cumhurbaşkanı var.

Bu ayırım, Başkanlık veya Cumhurbaşkanlığı sisteminde ortadan kalkıyor. Başkanlık sisteminde, Cumhurbaşkanı artı Başbakan ve Hükümet eşittir Başkan demektir. Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Hükümetin sahibi olduğu yetkileri de deruhte ederek seçilmiş olacak halk tarafından."

PARLAMENTO YASAMA VE DENETLEME YAPACAK

Yeni sistemde Parlamento'nun fonksiyonu nasıl olacağına dair de Şentop, "Parlamenter sistemde de başkanlık sisteminde de Parlamento'nun iki temel fonksiyonu var, birisi yasamadır, kanun yapma, kural koyma; ikincisi de denetleme fonksiyonudur." açıklamasında bulundu.

Parlamenter sistemde bu iki fonksiyonun da görünüşte Parlamento'da olduğu varsayılsa da bu sistemde güçlü bir Hükümet ortaya çıktığı zaman, iki fonksiyonun da Parlamento'nun elinden alındığı, yürütmenin eline geçtiği görülüyor.

Parlamenter sistemde yasamaya kanun tasarıları Hükümet kanadından geliyor ve zaten ortada bir Hükümet varsa arkasında yeterli bir çoğunluğu vardır ve o çoğunlukla da istediği kanunu çıkartma imkanına sahiptir. Yani yasama aslında, görünüşte Parlamento'da iken esasen yürütmenin denetiminde, kontrolünde olmuş oluyor.



PARLAMENTER SİSTEMDE DENETİM PARADOKSU

Parlamenter sistemde, denetim dediğimiz şeyin de kendi içinde paradoksal bir anlamı var. Eğer Meclis'te, arkasında güçlü bir destek olan Hükümet varsa, nasıl denetim yapacaksınız? Hükümeti destekleyen Parlamento çoğunluğu nasıl denetleyebilir Hükümeti? Hükümette yanlış yaptığı düşünülen bir isim varsa, bunu Parlamento denetimi yoluyla değil, bunu Başbakanın vereceği kararla değiştirmek suretiyle çözebilir.

Yani, parlamenter sistemde sanki yasama bu temel fonksiyonlarını yerine getiriyormuş bir görüntü olsa da gerçekte bunları yapamıyor. Çünkü gerçek manada kuvvetler ayrılığı yok ve sistem, yasama ile yürütmenin iç içe geçtiği bir sistem.

BAŞKAN VE KABİNENİN KANUN TASARISI SUNMA YETKİSİ YOK

Mustafa Şentop, başkanlık sisteminde, başkan ve kabinenin kanun tasarısı sunma yetkisinin olmayacağını, sadece milletvekillerinin kanun teklif etme yetkisinin bulunacağını belirtti.
"Başkanlık sisteminde Meclis, komisyonların daha öne çıkabileceği, Parlamento çalışmalarının daha fazla yoğunlaşabileceği bir sistem olacak." diyen Şentop, "Mevcut sistemde Meclis gerçek görevini yapamıyor ama bu sistemde yürütmeden bağımsız olarak yasama görevi yapacak." değerlendirmesini yaptı.

BÜTÇEYİ CUMHURBAŞKANI HAZIRLAYACAK

Anayasa Komisyonu Başkanı Şentop, yeni sistemde bütçeyi Cumhurbaşkanı'nın hazırlayıp Meclis'e sunacağını, milletvekillerinin meclis araştırması, genel görüşme, yazılı ve sözlü soru sorma yöntemleriyle Cumhurbaşkanı ve Hükümetle ilgili denetim faaliyetlerini mevcut sistemdeki gibi yapabileceğini kaydetti.

Şentop, "Farklı olan husus, sadece gensoru ve güvenoyunun bulunmamasıdır. Çünkü, parlamenter sistemde gensoru ve güvenoyunun mantığı, hükümetin Parlamento içinden çıkması sebebiyledir. Hükümet doğrudan halk tarafından seçilince gensoru yoluyla hükümeti düşürme veya güvenoyu verme gibi bir şey söz konusu olamaz." ifadesini kullandı.

MECLİS İKNA EDİLMEK ZORUNDA

Cumhurbaşkanlığı sisteminde Parlamento'da ihtisas komisyonlarının çalışmalarına devam edeceğini vurgulayan Şentop, "Artık Hükümetler, Meclisi, komisyonları ihtiyacı olan düzenlemeleri çıkarma konusunda ikna etmek zorunda kalacak." dedi.



CUMHURBAŞKANININ VETO YETKİSİ YİNE VAR

Şentop, "Yeni sistemde, Cumhurbaşkanı'nın yetkilerinin nasıl olacağı" yönündeki bir soru üzerine, Cumhurbaşkanı'nın, mevcut sistemde olduğu gibi yeni sistemde de kanunları veto etme yetkisinin olacağını vurguladı.

ABD'de başkanın kanunları geri gönderebildiğini, geri gönderdiği kanunların da 3'te 2 çoğunlukla kabul edilme mecburiyeti olduğuna işaret eden Şentop, şu bilgiyi paylaştı:

"ABD'de başkanın, kararname çıkarma yetkisi var, Obama, 10 yıllık iki dönemde 280 civarında kararname çıkarttı. ABD'de başkan kanunları bile değiştirebilecek kararnameler çıkartabiliyor. Bizim 2012'de önerdiğimiz modelde ise kararname kanun gücünde değil, kanun altı bir norm idi.

Cumhurbaşkanın kanunları geri gönderme yetkisi olacak. Cumhurbaşkanının, kanun düzenlemelerin altında bir hukuk normu olarak kararname çıkarma yetkisi olacak, ancak kararnameler kanunlara aykırı olamayacak. Cumhurbaşkanlığının kararnameleri Anayasa Mahkemesinin denetimine de tabi olacak. Belli sayıda milletvekili tarafından Anayasa Mahkemesine götürülebilecek."

'SEÇİMDEN HÜKÜMET ÇIKMADI' BİTİYOR

Parlamenter sistemle ilgili eleştirilerin temelinde, bazen uzun süre hükümetlerin kurulamamasının bulunduğunu belirten Şentop, "Yani seçim yapıyorsunuz Parlamento oluşuyor ama Hükümet çıkmıyor. Türkiye bu sorunu hep yaşadı. Seçim yapmışız ama ortada Hükümet yok, partilerin Hükümet kurması için anlaşması lazım. Bazen oluyor, anlaşıyorlar, bir süre gidiyor ama sonra bozuluyor. Sistemin kendisi hem Hükümet üretemiyor hem de hükümetler uzun ömürlü olmuyor. Başkanlık sisteminde bu sorun ortadan kalkıyor. Bu sistemde seçim, her halükarda Hükümet üretiyor, üretilen hükümetler de uzun ömürlü oluyor ve istikrar oluyor." diye konuştu.

Mustafa Şentop, "Milletvekillerinin parti değiştirmeleri, Parlamento dengelerinin değişmesi Parlamenter sistemde Hükümet düşürüyor, kurduruyor ama başkanlık sisteminde hiç bir etkisi olmuyor. Çünkü, bu sistemde Hükümeti doğrudan halk seçiyor. Başkanlık sisteminin parlamenter sisteme göre böyle bir avantajı var." değerlendirmesini yaptı.

BAŞKAN VE HÜKÜMET AYRI AYRI SEÇİLECEK

"Türkiye'de başkanlık sistemi nasıl olacak?" sorusu üzerine Şentop, yasamanın, Parlamento'nun ayrı seçildiği, başkanın, Hükümetin ayrı seçildiği bir sistem önerdiklerini aktardı.

Mustafa Şentop, "Başkanlık sisteminde, terazinin iki kefesi gibi, bir tarafta yasama, bir tarafta yürütme var. Bu dengeleri korumak lazım. Bir tarafa ağırlık koyduğunuzda, görev ve yetki verdiğinizde onu dengeleyecek yetki ve görevin diğer tarafa da verilmesi lazım." ifadesini kullandı.

'SERT KUVVETLER AYRILIĞI VAR'

Şentop, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Başkanlık sisteminde, yasama ve yürütme arasında katı kuvvetler ayrılığı dediğimiz ayırım var. 'Başkanlık sistemi gelirse kuvvetler ayrılığı ortadan kalkar' deniliyor ama tam tersine asıl Parlamenter sistemde kuvvetler ayrılığı yoktur. Yargı ayrı ama yasama ve yürütme arasında, iki kuvvetin birbirinden ayrılması Parlamenter sistemde söz konusu değil. Çünkü, yürütme yasamanın içinden çıkıyor ve yasamaya karşı sorumlu. 

Yasama yürütmeyi düşürebiliyor ama başkanlık ya da Cumhurbaşkanlığı sisteminde yasama ve yürütme arasında kesin bir ayırım söz konusu. Buna sert kuvvetler ayrılığı deniliyor. Bir kişinin hem yasamada hem yürütmede görev alması mümkün değil bu sisteme göre. Bir milletvekili kabinede yer alacaksa o zaman yasama görevini bırakması gerekecek." 



'ÇOK ALIŞILDIK BİR İFADE OLDUĞU İÇİN CUMHURBAŞKANI'

"Taslak metinde neden Başkan yerine Cumhurbaşkanı denildi?" sorusuna Şentop, çok alışılmış bir ifade olduğu için "Cumhurbaşkanı" dediklerini aktardı.

Anayasa Komisyonu Başkanı Şentop, Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren Cumhurbaşkanı kavramı, ifadesinin kullanıldığını, bu nedenle bu kavramı değiştirmek yerine sürdürmenin daha doğru olacağını düşündüklerini ifade ederek, şunları söyledi:

"Çok özel bir kelime. Türkiye'de bir tane Cumhurbaşkanı olur ama başkan dediğiniz zaman bir çok kurumun başkanı olur. Anayasa metni yazılırken bile, Meclis'in çalışması ile ilgili bölüme bir şey yazacağımız zaman, 'Başkan Meclis'i toplantıya çağırır' denildiğinde, bununla hangi başkan kastedildiği hususunda normal okuyucu için tereddüt ortaya çıkıyor. Meclis Başkanı mı yoksa yürütmenin başındaki başkan mı? Başkan karışıklığa sebebiyet verebilir, Cumhurbaşkanı alışılmış bir tabir ve bir de geçmiş siyasi tarihimize saygı ifadesi olarak düşünülebilir." 



SEÇİM 2019'DA

"Cumhurbaşkanlığı sistemine ne zaman geçilecek?" sorusu üzerine de Mustafa Şentop, "Yeni sisteme 2019'dan sonra geçilmesi ve o tarihe kadar da geçişle ilgili hukuki düzenlemelerin yapılmasının daha doğru olacağını söyledi.

Şentop, "Çünkü, bu sistem değişikliği kanunlarda bazı değişikler yapmayı gerektiriyor. Seçim kanunlarında değişiklikler yapılabilir, Siyasi Partiler Kanunu ile teşkilat kanunlarının gözden geçirilmesi gerekir, kurumsal bazı düzenlemeler yapılabilir." dedi.

Anayasa Komisyonu Başkanı Şentop, başkanlık sistemine ilişkin teklifin, 12 maddeden biraz fazla olacağını, geçici maddelerle birlikte birkaç madde daha artabileceğini ifade ederek, teklifin mümkün olduğu kadar sade, sistem değişikliğinin özüyle ilgili düzenlemeleri içereceğini açıkladı.

PARTİLİ CUMHURBAŞKANLIĞI NEDİR?

Mevcut anayasal düzenleme "Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer" diyor.  Partili Cumhurbaşkanlığı için yapılacak küçük çaplı bir Anayasa değişikliğiyle hayata geçirilebileceği kamuoyunun artık malumu.

1982 askeri darbesinin ardından anayasaya eklemlenen Cumhurbaşkanı’nın nitelikleri ve tarafsızlığıyla ilgili başta 101’inci maddenin değişmesi gerekiyor. Anayasa'da Cumhurbaşkanı'nın görev ve yetkilerini tanımlayan maddeler 101, 102, 103, 105 ve 106'ncı maddeler.

Bu maddelerdeki gerekli değişiklikler yapılırsa Cumhurbaşkanının aynı zamanda partisinin de genel başkanı olmasının önündeki engel kalkmış olacak. Meydanlarda partisi ile birlikte  halktan oy isteyip seçilen Cumhurbaşkanının partisi ile ilişkisini kesmesi gerekmeyecek. 

PEKİ BU DÜZENLEME NASIL YAPILACAK?

Anayasa değişikliği tekliflerinin kabulü için Meclis'te en az 330 oyun bulunması gerekiyor.  AK Parti'nin, Meclis Başkanı İsmail Kahraman dışında 316 milletvekili var. MHP ile sağlanan uzlaşmanın ardından iki partinin de hiç fire vermediği hesabıyla yakalanacak sayı 356.

İki partinin oyları değişikliğin referanduma gitmeden Meclis'te kabulune yetmiyor. Zaten AK parti cephesinden çalışmalar sürecinde düzenleme 367 ile geçse de referanduma götürüleceği yönünde açıklama yapılmıştı.

Yapılan yeni, düzenlemenin Meclis görüşmelerinin tamamlanmasını takip eden 60 gün içerisinde referandum öngörülüyor.  Başbakan Binali Yıldırım'ın ifadesiyle önümüzdeki yaz aylarında düzenleme tamamlanmış olacak.



ATATÜRK VE İNÖNÜ DÖNEMİNDE VARDI

Cumhurbaşkanı seçilen kişinin içinden çıktığı siyasi partinin genel başkanı ve üyesi olması anlamına gelen partili Cumhurbaşkanlığı, ülke siyasi serüveninin bir dönemine damga vurmuştu. Özellikle Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar’ın cumhurbaşkanlıkları böylesi bir dönemi ifade eder.

27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından yapılan 1961 Anayasası’nın 95. maddesi ile birlikte Partili Cumhurbaşkanı modeline anayasal bir engel getirildi.  Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisi ile ilişiğinin kesileceği maddesi eklendi.

Kenan Evren cuntasının yaptığı 12 Eylül 1980 darbesinden sonra yapılan 1982 Anayasası'nda da o ifade 101. maddesinin son fıkrasına taşınmış ve “Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer” şeklinde yer almıştı. 

Mevcut düzenlemeye göre Cumhurbaşkanı nitelikleri

Cumhurbaşkanı - Nitelikleri ve tarafsızlığı Cumhurbaşkanı, kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından, halk tarafından seçilir. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanlığına Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içinden veya Meclis dışından aday gösterilebilmesi yirmi milletvekilinin yazılı teklifi ile mümkündür. Ayrıca, en son yapılan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplamı birlikte hesaplandığında yüzde onu geçen siyasi partiler ortak aday gösterebilir. Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer.
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.